یادگار نگاری

     هنگامی که در کار فهرستنگاری نسخه های خطی کتابخانهء مرکزی آستان قدس بودم غالباً  نسخه هایی را می دیدم که این بیت عربی  - گاهی با اندکی تفاوت -  بر پشت برگ اول یا آخر نسخه نوشته شده بود:

و یبقی الخطّ فی قرطاس دهراً

و ایدینا رمیم  فی التّــــراب

*

یدوم الخط فی القرطاس دهرا

و کاتبه  رمیم فی التراب

( البته مطالب جالبی را که مالکان نسخه ها یاد داشت نموده بودند در آن روزگار گرد آوردم  و چند سال بعد به صورت مقاله یی با عنوان بر "سپیدی نسخه ها "  در یکی از نشریه های تخصصی در ایران چاپ شد).  چون این مطالب را مرور می کردم به یاد می آوردم  یادداشتهایی را که نو آموزان  بر پشت کتابها، در روزگاری که ما کودکان دبستانی بودیم، می نوشتند و ما از دیدن و خواندن آنها لذّت می بردیم و بی گمان که خود ما هم مرتکب چنان خطاهایی می شدیم.  چون برخی از آن مطالب خالی از لطافتی نیست، در اینجا به ذکر آنچه به یادم مانده است می پردازم.  البتّه از ویژگیهای نوآموزان بود که نشان دهند که نوشتن را آموخته اند  و می توانند  سفیدی کتابهای خود و دیگران را سیاه کنند.

    یکی  از متداول ترین ابیاتی که بر پشت کتاب می نوشتند، .و اندکی رنگ عاشقانه هم داشت این بود:

برپشت کتابت همه کس نام نویسند

من گمشدهء عشــق تو ام ، نام ندارم

*

و این بیت هم اگر چه از در و دیوار خانه حکایت داشت گاهی جایش پشت کتاب بود:

نوشتم بر در و دیوار خانه

بماند از من مسکین نشانه

این ابیات نیز غالباً بر پشت کتابها توسط مالکان یا مطالعه کنندگان نوشته می شد:

به یادگار نوشتم خطی ز دلتنگی

در این زمانه ندیدم رفیق یکرنگی

*

خط نوشتم صرف کردم روزگار

من نمانم خط بماند یادگار

*

قلم گفتا که من شاه جهانم

قلمزن را به دولت می رسانم

و در پایان به این ابیات توجه فرمایید که  بی مناسبت با بیت عربی که در آغاز تحریر شد، نیست:

خط در ورق دهر بماند صد سال

بیچاره نویسنده که در خاک رود

*

این دست من از خاک است  هم خاک شود روزی

این نام من از دنیا هم پاک شود روزی

هر کس که مرا داند، این خطّ مرا خواند

شاید که به مرگ من غمناک شود روزی