یادداشتها از سده ها (3)

شکسته یا نشسته؟

در  نسخۀ خطی شمارهء 3525  به قلم  مالک نسخه یا  کسی که نسخه را از مالک به امانت گرفته بوده، پاسخ و پرسش جالبی، در مورد بیتی از غزل معروف لسان الغیب حافظ یادداشت شده است:

کشتی شکستگانیم ای باد شرطه برخیز

باشد که باز بینیم دیدار آشــــــــــــنا را

پرسش و پاسخ، هردو به نظم است در  این که آیا "کشتی شکستگانیم" درست است یا  "کشتی نشستگانیم"؟ پرسش از شاعری با تخلص طایری و پاسخ از شاعر دیگری با تخلص نثاری است و هر دو در یک وزن و قافیه است،یعنی همان وزن و قافیۀ غزل  حافظ.  پرسش طایری چنین است:

ای باد صبح برخیز، بر سوی طون گذرکن

بر حضــــرت نثـاری از ما رسـان دعـا را

بعد از دعا بگویش: کاین بیت خواجه حافظ

هرچند نیست مشـکل، مشـکل شدست ما را

کشتی شکســــتگانیم ای باد شرطه برخــیز

باشـــد که باز بینیم آن  یــار آشــــــــــــنا را

بعضی شکسته خوانند برخی نشـسته دانند

هـرکس کنــد دلیـــلی اثبــات مـد ّعـــــا را

قول صــحیح ازآن دو، برگوی تا کدامست

تا مــد ّعــی نپـوید دیــــگــر ره خطــــا را

(طون یا تون، که امروز فردوس خوانند، شهریست  در  خراسان)

نثاری در پاسخ چنین  سروده است:

آمد نســــــیم صبحی از طــــایری به یـاران

در گلشــن محبـّت گلهــــــا شــکــفت مـا را

"کشتی نشسته" خواندن از نظم طبع دوراست

هــرچنــد هســت معنی فی الجمـله این ادا را

لیکــن شــکســـته باید،  تا یار دور مــانـــــد

وانگــــاه باز جــویـــد آن یــــــار آشنــــا را

یعنی شکسته جسم است، از روح دور مانده

وز نفخ صــــــــور جوید، آمرزش دعـــا را

و این بیت به گونۀ ناقص در پایان آمده که واژه های  میان قلاب را نگارنده افزوده است:

حالی که خواجه کرده، [ خود این]  چنین مقرر

معـنی قرار دادن حد نیســــــــــــت این گدا را

شهراتاوا – 17 اسفند(حوت) 1385

8 مارچ  2007

آصف فکرت